Kekemelik Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Ses, hece, sözcük tekrarları ve uzatmaları, duraklamalar, konuşmaya başlamada zorluk gibi belirtilerle konuşmanın akıcılığı ve ritminde meydana gelen bozukluklar ‘kekemelik’ olarak tanımlanır. Kekemelik konuşmanın akışını bozan ve bireyler arası iletişimi etkileyen bir problemdir.

Kekemelik, konuşmanın doğal akışının bir biçimde kesintiye uğramasıdır. Bireyin istemsiz olarak sesleri uzatması, kimi sesleri üretirken zorluk çekmesi, bir sesi heceyi ya da sözcüğü tekrarlaması biçiminde gözükebilir.

Kekemelik neden önemlidir?

Kekemelik insanın iç yapısını, özgüvenini, hayata bakışını, kendisine saygısını ve diğer insanlarla etkileşimini etkileyen çok önemli bir olaydır.

Kekemeliğin nedenleri nelerdir?

Kekemeliğin nedeni, ebeveynler kadar araştırmacıların da merak ettikleri ve hala kesin bir cevap bulamadıkları bir sorudur. Günümüzde kekemeliğin nedenlerine dair ileri sürülmüş pek çok farklı kuram vardır. Bunların hiçbiri kesin ve net bir şekilde kekemeliğin nedenini ortaya koymamıştır. Kekemelik herhangi bir fiziksel yetersizlikten kaynaklanmaz. Sanılanın aksine, herhangi bir kaza, korku, şok gibi duygusal problemlerden dolayı da ortaya çıkmaz. Psikolojik faktörler, kekemeliğe yatkınlığı olan (ailesinde de kekemelik hikayesi olan) kişilerde tetikleyici bir rol oynayabilir. Ancak doğrudan doğruya kekemeliğin sebebi değildir. Kekemeliğin nedeninin psikolojik olmadığı bilimsel olarak kabul edilen bir gerçektir. Yani hiçbir çocuk, korktuğu ya da üzüldüğü için kekeme olmaz. Bu gibi duygusal durumlar, eğer çocukta genetik bir yatkınlık söz konusu ise tetikleyici bir rol oynayabilir. Günümüzde kekemeliğin nedenine ilişkin pek çok farklı görüş olmakla beraber, henüz tam olarak neyin kekemeliğe yol açtığı bilimsel olarak ortaya konulamamıştır. Farklı kişilerde farklı nedenleri olabilir ya da birkaç neden bir araya geldiğinde kekemelik ortaya çıkabilir. Kekemeliğin nedenleri ile kekemeliğin sürmesi ya da kötüleşmesinin nedenleri farklı olabilir. Günümüzde kekemeliğin nedenine ilişkin olarak yapılan çalışmalar giderek beynin çalışma sistemi üzerine odaklanmaktadır. Akıcı konuşan bireylere kıyasla, kekemeliği olan bireylerin beyin aktivitelerinde ne gibi farklılıkların olabileceğini araştırmak üzere çeşitli beyin görüntüleme tekniklerinden yararlanılmaktadır. Son zamanlarda yapılan araştırmalar kekemeliğin nöro-fizyolojik boyutlarıyla ilgili önemli ipuçları vermektedir. Kekeme olanlarla kekeme olmayanların ya da kekemelerin kekelemedikleri zamaki beyin faaliyetleri incelendiğinde,akıcı konuşma ve kekeleme arasındaki aktivitelerin belirgin bir biçimde farklı olduğu gözlenmiştir. En son bulgular kekemeliğin konuşma anında değil, öncesinde meydana gelen farklı beyin aktivitelerine yol açtığını ortaya koymaktadır.

Kekemelik geliştiğinde tedavi edilebilir mi?

Evet. Hem çocukların hem de yetişkinlerin tedavisine yönelik bir çok başarılı yaklaşım vardır. Bir tedavi yaklaşımının diğerinden üstün olduğuna yönelik bilimsel veri yoktur.

Kekemelik iyileştirilebilir mi?

Kekemelik için iyileştirme terimini kullanmaktan kaçınmak en iyisidir. Kekemelik bir hastalık değildir. Amaç iletişimde başarılı olmak ve akıcılığı artırmak olmalıdır. Kekemelik, kontrol altına alınabilen bir problemdir. Bazen kendiliğinden düzelebilir, bazen de uygun tedavilerle genellikle kontrol altına alınabilir. Kekemelik, altında yatan sebepler iyi bir psikiyatrik değerlendirmeden geçtikten sonra konuşma terapistleri tarafından yapılan çalışmalarla düzeltilmeye çalışılır. Tedavide temel amaç, kekemeliği kontrol altına alarak akıcı konuşmayı sağlamaktır. Konuşma sorunu birçok kişi için daha az sorun oluşturacak hale getirilebilir. Yani kekemelik davranışı tamamen ortadan kalkmasa bile denetim altına alınmış olur. Bu, özellikle dil ve konuşma terapistlerinin çabasına ve kekemeliği olan kişinin ve yakınlarının işbirliğine bağlıdır.

Önemli uyarılar: Çocuklar genelde kekelediklerinin farkında değildirler. Dikkatlerini kekelemelerine çekmeyin, ‘dur ve tekrar dene’, ‘konuşmadan önce düşün’, ‘daha yavaş konuş’ gibi uyarılarda bulunmayın. Çocuğun söylediğini dikkatle ve sabırla dinleyin, çocuğun nasıl söylediğine odaklanmayın.

Çocuklarda ve yetişkinlerde kekemelik sorunu varsa iyi bir psikiyatrik değerlendirmeden sonra altta yatan sorunlar da çözümlenmek kaydıyla dil ve konuşma terapistinden yardım almak, sorunun giderilmesinde yardımcı olabilir.

Serkan Bengisu

Popüler Psikiyatri-Haziran 2007

KİM PSİKOLOJİ