9 AĞUSTOS 2001
BİR AYŞEGÜL AYDOĞAN SÖYLEŞİSİ
ÜSTÜN ZEKALI OLMAK YETMEZ
Bir çocuğun doğuştan üstün zekalı olması, doğanın bir lütfu… Bu yeteneği bulup geliştirmek ise, ailelere düşüyor.. Çünkü üstün zeka da, işlenmezse kısa sürede kaybolup gidebilir…
Einstein, Newton, Edison, Stephen Hawking, Beethoven… Üstün zeka ve yetenekli dediğimizde akla gelen ilk isimler. Kimileri onlar gibi bilim dünyasına isimlerini altın harflerle yazdırıp nesilden nesile ulaşan buluşlara imza atma şansını buluyor. Kimileri ise binlercesi arasında, farkedilemeden kaybolup gidiyor. Pekçok kişinin ilgisini çeken ‘Üstün zeka, üstün yetenek nedir, nasıl anlaşılır, özellikleri nedir?’ gibi soruların cevabını, Çocuk Psikiyatristi Dr. Osman Sabuncuoğlu’na sorduk:
Üstün zeka nedir?
Normalin üstü, yüksek zeka diye tanımlanır. Tüm insanlar arasında en ileri noktada olanlardır. IQ olarak 90’ın üstü normal, 135’in üzeri üstün zekadır.
Genetik mi?
Tabii genetik etki var. Ancak dış dünyayla etkileşimi de önemli. Çocuk çok ileri zekayla dünyaya gelebilir ama yetiştirildiği ortam, yaşadıkları, geçirdiği hastalıklar kişiyi zeka açısından kötü bir duruma getirebilir.
Üstün zeka nasıl anlaşılır?
Çocukta 0 – 6 yaş gelişimi hızlıysa, yani yaşına göre daha çabuk yürüyor, hızlı öğreniyor, erken konuşuyor, insanlarla ilişkiyi erken kurabiliyorsa, konu ve kavramları çok kısa sürede ve yaşının ilerisinde anlama becerisi gösteriyorsa ileri zekadan bahsedebiliriz. Okul döneminde ise örneğin ilkokul 3. sınıf öğrencisi ama abisinin matematik problemlerini çözüyorsa bu ipucu olabilir.
Yeteneği için fırsat gerek
Üstün – özel yetenek nedir?
Belli bir alanda diğerlerinden farklı kavrama, hızlı ilerleme ve farklılık göstermektir.
Tesadüfen mi ortaya çıkar?
Örneğin çocuğun müziğe çok büyük bir yatkınlığı olabilir. Ama evde bir enstrüman yoksa yeteneği ortaya çıkmaz. Çok iyi satranç oynayacak kapasitesi olabilir ama hiç oynamazsa bu yeteneğini anlayamazsınız. Üstün yeteneklerini ortaya çıkarmak için daha ayrıntılı bir yaklaşım ve imkan sağlamalı.
Erken okuma yazma, zeka belirtisi mi?
Tabi ileri zeka göstergesi sayılabilir. Ancak çok erken okuyan yazan bazı çocuklarda içe kapanıklık, hafif otistik belirtiler görülüyor. Okuyor ama yalnızca bir şifreyi çözmüş oluyor. Başka bir alanda kayıpları, eksikleri oluyor, örneğin sosyal ilişkilerde. Diğer çocuklardan uzak kalıyor. Ancak disleksi gibi öğrenme bozuklukları nedeniyle IQ’su yüksek olsa da geç okuyup yazanlar var.
Zeka ayrı yetenek ayrı
Üstün yetenek ve zeka birlikte mi olur?
Her zaman değil. Örneğin çok parlak müzik yeteneği olan birinin çok ileri düzeyde zekası olmayabilir.
Nelere üstün yetenek diyemeyiz?
Örneğin yazarlıkla ilgili üstün yetenekten bahsedilemez. Çünkü birikim işidir. Ya da Mozart bir günde konçerto bestelemedi. Çok çalışan biriydi.
Bu çocuklara nasıl yaklaşmalı?
Üzerlerine çok düşülmemeli. Süper çocuk yaratmak için aşırı çaba gösterilmemeli. Yaşıtlarından daha ileri gittiği bir potansiyeli varsa o alanda desteklenmeli. Çocuk üstün olan özellikleri nedeniyle yaşıtlarından soyutlanmamalı. Üstün zeka ya da yetenek herşeyi garanti etmiyor. Bazıları keşfedilmeyip kaybolup gidiyor.