Çocuklarda Tuvalet Eğitimi

Tuvalet eğitimi çocuklar için kritik evrelerden biridir. Hem fiziksel hem de psikolojik gelişimleri açısından oldukça öneme sahiptir. Bazı uzmanlara göre, pek çoğumuzun sandığından çocuklar üzerinde daha fazla etkiye sahiptir.

Kas gelişimi açısından çocukların tuvalet eğitimine hazır oldukları dönem iki-iki buçuk yaş civarıdır. Bu dönemde çocukların tuvaletini tutmayı öğrenmesi gerekir. O yaşa kadar bezlenen çocuğumuz, ne zaman altına yaptığını ne zaman yapmadığını bilemez. Tuvaleti gelir ve bedeninden kontrolsüz bir şekilde çıkar. Fakat kritik yaştaki çocuğumuzun tuvaletinin geldiğini fark etmeyi ve onu kendi iradesiyle tutmayı ve bırakmayı öğrenmesi gerekmektedir.

Tuvalet eğitiminin doğru yaşlarda kazandırılması çok önemlidir. Çünkü kasları olgunlaşmadan böyle bir eğitime tabi tutulması çocuğumuzu hem fiziksel açıdan çok zorlar hem de çocuk bunu anlamakta güçlük çeker. Haliyle bu durum ileride de bazı sorunlara neden olabilir.

Sadece erken davranmak değil, geciktirmek de aynı melekeler üzerinde yanlış etkiler bırakır. Yani geç kalmış bir tuvalet eğitimi de çocuğumuza zarar verebilir. Eğer üç-üç buçuk yaşına gelen bir çocuk hala çişinin geldiğini fark etmiyorsa kas gelişiminde de bir gerilik olabilir. Çünkü tutma ve bırakma şeklindeki kas hareketleri bir yıl gecikmesine rağmen kullanılmıyordur. Bu durumda tuvalet alışkanlığını kazanmak daha güçleşir ve süreç aynı şekilde birbirini tetikler.

Artık bezlenmeyen çocuk altını ıslattığında o nemden rahatsız olur. Bu çocuk için bir uyaran etkisidir. Altının ıslandığını fark eden çocuk çişini yaptığını anlar. Her alt ıslatma çiş anlamına gelir ve ikisi çocuğun zihninde birleşir. Böylece altının ıslanmasını istemeyen ve bundan rahatsız olan çocuk çişinin ne zaman geldiğini kontrol etmeye çalışır. Birkaç deneme ve hatadan sonra kasları artık hazır hale gelir. Bu süre kimi çocukta bir kaç gün kiminde iki hafta sürebilir. Bazen anne babalar bir süre daha geceleri bezlemeye devam ederler.

Bununla birlikte tuvalet eğitiminin toplumsal normlarla ilk tanışma olduğunu da atlamamak lazım. Yani çocuğa ilk kez bu kadar sıkı bir eğitimle bir toplumsal kural öğretiriz. “Hayır, çişin geldiğinde, onu yalnızca tuvalette yapabilirsin.” deriz. İlk kez böylesi haz veren ve doğal olan bir eylemi öyle canının istediği her yerde yapamayacağını görür çocuğumuz. O yaşına dek karşılaştığı ilk güçlü sınırdır bu. Bu sınır sadece neyi nerede yapabileceğini değil neyin “yanlış” hatta neyin “yasak” olduğunu öğretir. Sınırların çocukların gelişiminde en az özgürlük kadar önemli olduğunu da unutmayalım.

Bazı psikologlar tuvalet eğitimindeki disiplin şeklinin ve çocuğun buna verdiği tepkinin kişiliğini etkileyen önemli faktörlerden biri olduğunu düşünür. Örneğin anne-babasının tuvalet konusundaki ısrarına tepki gösteren çocuk bu tepkiyi tuvaletini halının üstüne yaparak gösterebilir. Bu durumda izin verici ya da “Aman, çocuktur olsun.” şeklinde bir tutum sergilemek, çocuğun ileride toplumsal kurallara hatta yasalara ayak uydurmakta güçlük çeken bir yetişkinliğini hazırlamak demektir. Aksi bir tepki yani cezalandırıcı ve sert bir tutum da çocuğun benliğini baskılayacaktır ve gözünde kuralları ve düzeni fazla büyütmesine neden olacaktır.

İki arada bir derede kalan pek çok anne baba “E ne yapalım şimdi?” der. Çocuğa tuvaletin nerede yapıldığını kesin ve net bir dille tekrar tekrar açıklayın. Ona büyüklerini özellikle de varsa ağabey ve ablalarını örnek gösterin. Büyüyen insanların tuvalete gittiğini anlatın. Büyümek için can atan çocuğumuz mırın kırın etse de motive olacaktır. Tuvaletini haber verdiği ve tutup lavaboya kadar yetişebildiği zaman onu tebrik edin. Zira kat ettiği yol gerçekten önemli.

Çocuklar tuvalete geç kalmasın, biz anne-babalar da tuvalet eğitimine geç kalmayalım.

Dan. Psk. Vahide Ulusoy

KİM PSİKOLOJİ