Yaygın Gelişimsel Bozukluk, Empati Yoksunluğu ve Bozuk ilişkiler: ASPERGER SENDROMU

Hans Asperger’e göre normal zekaya sahip bu çocukların toplumsal etkileşimlerinde niteliksel yetersizlik, sınırlandırılmış ilgi ve davranışlar ile bu davranışlarda tuhaflık söz konusu iken, dil yetilerinin gelişiminde gerilik yoktur. Son zamanlarda bu tanıyı alan çocukların sayısında artış görülmektedir. Bazı bilim adamlarına göre, Asperger sendromuna her yüz çocuktan birinde rastlanmaktadır. İlk zamanlar sadece erkek çocuklarda görüldüğü düşünülmekteydi. Daha sonra kızlarda da görüldüğü bildirilmiştir. Bununla birlikte erkeklerde görülme olasılığı daha fazladır. Asperger sendromu çocuğun tüm gelişim alanlarını etkileyen bir gelişme bozukluğu (Yaygın Gelişimsel Bozukuk) olarak sınıflandırılmıştır. Bu da hastalığın hayatın her alanını etkilediği anlamına gelir. Asperger sendromu olan kişiler başta evde olmak üzere, okulda ve sosyal yaşamda değişik problemler yaşarlar.

Asperger sendromu ve otizm tanımlamaları bazen yanlışlıkla birbirinin yerine kullanılırlar. Hastalığın otizm ile birçok benzerliği vardır. Her iki durumda da çocuklarda sosyal iletişim kurma, oyun oynamakta zorluk, hayal gücünde eksiklik görülür. Duruma uygun el-kol hareketleri, vücut konumu, yüz ifadesi, göz göze gelme gibi birçok sözel olmayan davranışta bozulmanın olması, belirgindir. Yaşıtlarıyla uygun ilişkiler geliştirememe, duygusal karşılıklar verememe her iki durumda da temel özelliktir.

Otistik çocuklar kendi dünyalarında yaşarlar ve insanlar yokmuş gibi davranırlar. Asperger sendromlu çocuklar ise kendi tarzlarında bizim dünyamızda yaşarlar, diğer insanların farkındadırlar ancak insanlarla ilişki kurmaktan kaçınırlar.

Zihinsel beceri düzeyleri, özbakım kaliteleri, çevreyi araştırma ve tanıma gibi konularda yaşıtlarından belirgin bir farklılıkları yoktur. Asperger sendromlu bir çocuk normal ve normal üstü bir zekaya (özellikle sözel açıdan) sahip olduğu için çoğunlukla normal okula giderler. Ama yüksek düzeyde düşünme ve anlama yeteneğinden yoksun olmaları, soyutlama becerilerinin olmaması, okuduklarını anlama ve muhakeme becerilerinin zayıf olması, problem çözme yeteneklerinin yeterli olmaması akademik başarılarını düşürmektedir. Tarih, coğrafya gibi sosyal bilimlerde başarı düzeyleri genellikle yüksektir. Soyut düşünmeleri zayıf olduğundan okulda soyut konuları içeren derslerde zorluk çekerler. Çevrelerindeki çocukların oynadığı hayali oyunları anlayamayabilirler. Başkalarının düşündüğü ama söyleyemediği bir şeyi kendileri söylediği için genelde arkadaşları tarafından kaba bulunurlar. Okulda en çok karşılaşılan sorunlardan biri de arkadaş edinememektir. Farklı ilgi alanları, farklı davranış kalıpları ve empati kurma zorlukları nedeniyle diğer çocuklarla kaynaşmaları zor olabilir. Asperger sendromlu çocuklar sıklıkla sosyal ilişkileri denerler, fakat her seferinde başarısız olurlar. Bu da depresyona girmelerine sebep olabilir.

Asperger sendromu olan çocukların belli başlı karakteristik özellikleri şunlardır:

Duyarsız olma

Çevrelerinde olup biten olaylara ya da durumlara karşı ilgisizdirler ya da beklenen ilgiyi göstermezler.

Empati yokluğu

Kendilerini çevrelerindeki insanların yerine koyma, onların duygularını anlayabilme, hissettiklerini hissedebilmede zorluk çekerler. Sözel olmayan iletişimi anlayamazlar.

Dilde ve iletişimde zorluk

Konuşmalarına uygun tonlama yapma yeteneğinden yoksundurlar. Cümlelere, kelimelere gereken tonlamayı yapamazlar. Tekdüze, monoton konuşurlar. Gereksiz sözcük kullanımı, çevresel konuşmaları belirgindir. Jest, mimik ve vücut dilini kullanmada zorluk çekerler.

Karşılarındaki insanları dinleme, sorularına cevap verebilme becerileri zayıftır. Genelde kendilerinden bahsederler ve insanları merak etme, onların hayatları ile ilgili soru sormalarına az rastlanır. Hep aynı kalıpta konuşurlar.

Başkalarının anlattıklarıyla ilgilenmezler. Tek yönlü iletişimde bulunurlar. Çok konuşmalarına rağmen genellikle bir yere varamazlar. Konuşma tarzları çoğu zaman fazlaca yetişkinvaridir.

Bir konuya aşırı ilgi

Belli bir konuya abartılı bir şekilde ilgi duyarlar ve ilgilendikleri konuda çok fazla bilgi sahibi olurlar. Hayvanlar alemi, uzay, gezegenler, futbol, otomobiller gibi birçok farklı konularda her ayrıntıyı bilirler. Dar bir ilgi alanları vardır. İlgi alanları konusunda konferans verme eğilimindedirler. Bazen kendi ilgi alanları dışında başka bir şeyi öğrenmeyi reddedebilirler.

Motor beceriksizlik ve sakarlık

Çoğu çocuklarda ince motor beceri gelişimi ve bazılarında kaba motor beceri gelişimi zayıftır. Bu nedenle sakarlık, motor beceriksizlikler çok sık görülür. Bisiklete binmek gibi koordinasyon gerektiren becerilerde zorluk çekilebilir.

El becerilerinde özel sorunlar görülebilir. Yazıları bozuk olabilir. Topu yakalama, kapakları açma gibi motor beceri gerektiren yetenekleri zayıf olabilir. Kaskatı ve beceriksizce yürürler.

Yalnızlık

Aspergerler genelde yalnızdırlar. Çok az arkadaşları olur. İlgi alanları dar olan insanlarla daha yakın ilişki kurabilirler.

Organize olmada güçlük

Günlerini organize etmekte zorluk çekebilirler. Okula zamanında gidemeyebilir, randevularına yetişmede zamanlarını ayarlayamayabilirler. Örneğin saat 07:00’de olmaları gereken bir yer için saat 03:00’te hazırlık yapmaya başlarlar. Tam tersi de olabilir.

Tuhaf ve garip olma

Konuşmaları ve davranışları duruma uygun olmayabilir. Arkadaşları tarafından ‘tuhaf’ olarak yorumlanırlar ve çoğunlukla dışlanırlar. Bu da onlarda büyük sıkıntıya sebep olur. Aspergerler büyüdükçe soğuk ve mesafeli olarak bilinirler. Sosyal yeteneklerindeki beceriksizlik nedeniyle günah keçisi haline gelirler. Anlaşılması güç konularda çok fazla ilgileri olmasından dolayı ‘acayip’ olarak tanımlanırlar.

Sözcüklerin mecaz anlamını kavrayamama

Sözcüklerin mecaz anlamlarını anlamakta güçlük çekerler. Örneğin Asperger sendromlu bir insan ‘kafamı kopardı veya ısırdı’ gibi bir cümle karşısında korkabilir veya kafası karışabilir. Bu nedenle şakaları da anlamayabilirler.

Rutinlere bağlılık

Rutinlerde yapılan beklenmedik herhangi bir değişiklik üzücü olabilir. Küçük çocuklar hep aynı yolda yürümek, aynı otobüse binmek gibi rutinlerde dayatabilirler. Teneffüs zilinin çalınmasına üzülebilirler. Bunun yanında özbakım sorunları yoktur. Olay ve sayıları mükemmel şekilde akıllarında tutabilirler. Şakaları, fıkraları hatırlarında tutma yetenekleri

mükemmeldir. Bazıları yabancı dil öğrenmeye yeteneklidirler. Tek bir konuya ilgi duymaları ve onların peşinden gitmeleri ileriki hayatlarında büyük başarılara neden olur.

Nedenleri

Sebebi bilinmemektedir. Çevresel faktörler, zor doğum veya bebekken geçirilen hastalık gibi birçok neden öne sürülmüştür. Beyin zedelenmesi, beyin gelişimini etkileyen değişik fiziksel etkenlerden kaynaklanabileceğini belirten güçlü kanıtlar bulunmaktadır. Hastalığın genetik alt yapısı da vardır.

Eşlik eden özellikler ve bozukluklar

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu, depresyon, öğrenme güçlüğü görülebilir, motor gelişimi gecikmiş olabilir. Davranış problemleri gözlenebilir.

HASAN DEMİRCİ- DOÇ.DR. MÜCAHİT ÖZTÜRK

Popüler Psikiyatri- Mart 2007

KİM PSİKOLOJİ