Sabahları Yorgun mu Uyanıyorsunuz?

Sabahları sersem gibi mi kalkıyorsunuz? Gün içinde yorgunluk, uyku hali oluyor, öğlene doğru başınız önünüze mi düşüyor?Eğer sizin de bu gibi sıkıntılarınız varsa, sağlıklı bir uyku çekmiyorsunuz demektir. Gece uykuya dalmada güçlük ve gündüz sinirlilik hali de uykusuzluğun göstergesidir.

Günde ortalama 7 -7.5 saat uyumak yetişkin yaştaki insanlar için yeterli. Yine de herkes için ideal uyku süresi diye bir kavram yok. Uyku ihtiyacı kişiden kişiye dört ile 11 saat arasında değişiklik gösteriyor. Nöroloji Uzmanı Doç. Dr. Nalan Kayrak, anlattı:

Uykusuzluk nedir?
En sık şikayete neden olan uyku bozukluğu, uykuya dalmakta çekilen zorluktur. Eğer yattıktan sonra uykuya geçmek yarım saatten fazla sürüyorsa uykuya dalma zorluğu şeklinde uykusuzluktan söz edilebilir.

Uykuya dalamamaktan başka tür uykusuzluklar da var mı?
Evet, bazen uykuya dalmakta problem olmaz ama sabah erken uyanılır ve tekrar dalmak mümkün olmaz, bu da bir uykusuzluktur. Uykusuzluğun bir başka şekli de gece sık sık uyanmaktır. Bu tür uykusuzluğu olanlar şikâyetlerini ‘Uyuyorum ama aslında beynim uyumuyormuş gibi geliyor’ ya da ‘Uyanıyorum ama neden uyandığımı anlayamıyorum ve tekrar uykuya dalamıyorum’ şeklinde anlatıyor. Bir de horlama, uykuda soluk kesilmesi gibi sebeplerle ortaya çıkan uykusuzluk tipi var. Bu kişiler sabah çok zor kalkar ve gündüz uyuklar. Bazen birkaç tip uykusuzluk bir arada bulunabilir.

Uykunun kesintili olması neden uykusuzluk yaratır?
Sağlıklı bir uykunun beş ayrı dönemi var. Bunların ikisi hafif uyku, ikisi derin uyku, biri de rüyalı uyku dönemidir. Gece boyunca bu dönemleri sırayla 3 -5 defa yaşarız. Derin uyku bedensel olarak, rüyalı uyku (REM uykusu) ise ruhsal olarak dinlenmemizi sağlar. Gecenin ilk yarısında daha çok derin uykuyu alırız, sabaha doğru ise rüyalı uyku süresi daha uzundur. Eğer uykuyu kesintiye uğratan bir sebep varsa uyku hep hafif uyku dönemlerinde kalabilir, yani derin uyku ve REM uykusu eksik kalır, böylece dinlendirmeyen bir uykuyla geceyi tamamlamış oluruz.

Sabah erken uyanmak nasıl bir uykusuzluk yaratır?
Sabaha doğru saatlerde daha çok rüyalı uyku dönemi yer alır. Eğer gerekli uyku süresi tamamlanmadan sabah erken kalkılıyorsa REM uykusu eksik kalır. Bu durum sürekli tekrarlanırsa REM yoksunluğu meydana gelir.
REM yoksunluğu uzun sürerse sinirlilik, kişilik değişimleri, depresyon gibi daha çok psikiyatrik problemler ortaya çıkar. Bunun en tipik örneği, şiddetli horlama ve uykuda solunum duraklamalarıyla seyreden uyku apnesi hastalığıdır. Bu nedenle hastaların sürekli REM yoksunlukları olur. Yani uyku apnesi hastalarında depresyon bulunması hiç de nadir bir durum değil.

Gece az uyumak uykusuzluk mudur?
Hayır. Bazı sağlıklı kişiler gece az uyudukları için uyku polikliniğine başvurabiliyor. Bu kişilerle yaptığımız görüşmelerde aslında uykularının kendileri için yeterli olduğunu ama herkes uyurken uyanık olmaktan rahatsızlık duyduklarını ortaya çıkarıyoruz.

İdeal uyku süresi var mı?
Ortalama 7-7.5 saat uyumak yetişkin yaştaki insanlar için yeterli. Ama bu süre herkes için standart değil, yani ideal uyku süresi diye bir kavram yok. Uyku ihtiyacı kişiden kişiye dört ile 11 saat arasında değişiklik gösterir. Eğer gecede beş saat uyuyan biri sabah uyandığında kendisini uykuya doymuş hissediyorsa, gündüz tekrar tekrar uyuma ihtiyacı duymuyorsa, halsizlik, yorgunluk, dalgınlık, unutkanlık, sinirlilik yaşamıyorsa uykusuzluk söz konusu değil.

İstersek uyku süremizi kısaltabilir miyiz?
Hayır. Genetik olarak gecede kaç saat uyumaya programlandıysak o kadar süre uyumamız gerekli. Bizi dinlendiren uyku süresi yedi saat ise bunu beş saate indirmek mümkün değil. Geçici sürelerle uyku süresi kısıtlanabilir ama uzun süre bunu yapmaya çalışırsak bedelini sağlığımızda bozulma şeklinde ödemek zorunda kalırız.

Uykusuzluk sağlığı nasıl bozuyor?
Kısa süreli uykusuzluklarda gündüz uyuklama, halsizlik, işi düşünmeye odaklanma zorluğu, isteksizlik görülür. Uzun süren uyku yetersizliği ise sinirlilik, depresyon, unutkanlık, algı bozukluğu, psikiyatrik bozukluklar, bağışıklık sisteminin zayıflaması ve sık sık hastalanmaya yol açar. Trafik kazalarının çoğunun ortaya çıkmasına da uyku eksikliği sebep oluyor.

Uykumuzun sağlıklı olup olmadığını nasıl anlarız?
Sabah uykumuzu almış bir şekilde, dinlenmiş uyanmak, gündüz saatlerini aktif, uyuklamadan geçirmek, dalgınlık, bir konuya odaklanmada zorluk, unutkanlık, sinirlilik ve halsizlik olmaması, gece uykuya dalmakta zorluk yaşamamak, uykuya daldıktan sonra uykumuzun sık sık kesintiye uğramaması sağlıklı uykunun göstergeleri.

Özgür Gökmen Çelenk/Radikal

KİM PSİKOLOJİ