Çoğunlukla stres doğuran olaylar sonucu, çocuğun kendine yönelik zarar verme tepkisi göstermesi sık karşılaşılan bir durumdur. Çocuklarda parmak emme ve tırnak yeme en sık rastlanılan ve tekrarlayan davranış kalıplarından biridir. Bunlar amaca yönelik olmayan bir takım hareketler zinciridir. Parmak emme bebeklik döneminde başlar; bunun 3 yaşın sonuna kadar devam etmesi normal karşılanmaktadır. Bazen 4-5 yaşında hala parmak emme davranışını devam ettiren çocuklar vardır. Tırnak yeme alışkanlığına ise çocuklar genellikle 4-5 yaşlarında başlar. Çocukların %33 ü tırnak yemektedir. Ergenlik döneminde tırnak yeme davranışı artmakta, erişkinlerde ise bu alışkanlık zamanla kaybolmaktadır. Bu kalıp davranış, her tür sosyal seviyede olan çocuklarda görülebilmektedir. Gelir seviyesinin az veya çok olması tırnak yeme alışkanlığını etkilememektedir. 7-8 yaş dönemi çocuğun okula başlama dönemidir. Ailede bir takım kuralları öğrenen çocuk, okula uyum sağlamakta problem yaşar veya sosyal onay görmez ise tırnak yeme davranışı artabilir. Okulda öğretmeni tarafından aşırı baskı gören çocuklarda da tırnak yeme davranışı gözlenmektedir.
Çocuklar genellikle çevresel nedenlere dayanan stres faktörlerinden dolayı tırnak yemeyi tercih ederler. Başlıca stres faktörlerini şöyle sıralayabiliriz.
Kardeş kıskançlığı; yeni bir kardeşin gelmesi ile çocuğun aile içindeki yerinin başka bir çocuk tarafından işgal edilmesi gibi algılanabilir. Bu da zamanla çocuğun iç dünyasında sıkıntılar oluşturur ve tırnak yeme alışkanlığını arttırarak devam ettirebilir.
Anne baba ayrılığı veya ebeveyn kaybı; çocukların depresif belirtiler göstermesine sebep olabilecek önemli bir olaylardır. Ailenin hayatını da, çocuğun hayatını da derinden etkiler. Bu durumu yaşayan çocuklar depresif belirtilerle beraber tırnak yeme davranışı gösterirler.
Göç; çocuklar yaşadıkları mekânların değişmesinden hoşlanmazlar. Mekânın sürekliliği çocuğun kendisini güvende hissetmesini sağlar. Göç de, insan hayatını oldukça derinden etkileyen bir durumdur. Göçle birlikte mekânın sıklıkla değişmesi, kültürel ve çevresel değişiklikler çocuklarda stres faktörü oluşturabilmektedir.
Aile içinde çocuğun ihmal edilmesi diğer bir stres faktörüdür. Anne ve babanın çocuklarıyla yeterince zaman geçirmemesi de bu faktördendir. Zaman geçirmemek çocuğa herhangi bir sebeple ilgi ve alakanın gösterilmiyor olması olarak açıklanır. Aile içinde kendini güvende hissetmeyen, akranları veya kardeşleri ile mukayese edilen, suistimal edilen, sıklıkla eleştirilen, sosyal çevresinde küçük düşürülen çocuk yaşadığı stresle başa çıkmak için tırnak yeme davranışına başvurabilir.
Çok baskın, disiplinli ve otoriter anne ve babaların çocuklarının öfkesini bastırması da ayrı bir nedendir. Çocuklar toplumsal kuralların çoğunu ebeveynlerinden öğrenirler. Aileler bu kuralları öğretirken aşırı baskın veya aşırı serbest tutum gösterdiklerinde, okul dönemine uyum sağlamakta zorluk çekebilirler. Ailede aşırı baskı görmüş çocuk çok pısırık, içine kapanık olurken, aşırı serbest bırakılmış çocuk da okul kurallarından hazzetmez ve çocuk saldırgan davranış sergileyebilir. Kurallar karşısında öfkesini kontrol edemeyen çocuk kendine zarar verir. Bu çocuklar çoğunlukla tırnak yeme davranışı sergiler.
Tırnak yiyen çocuk, okulda arkadaşları tarafından dışlanabilir. Parmak uçlarında sıklıkla yaralar oluşan çocuk akranları tarafından oyuna alınmaz. Ailenin tırnak yiyen çocuğa karşı cezalandırıcı nitelikte yaptığı her türlü uygulama misli ile geri döner. Sürekli uyarmak ve fiille müdahale etmek durumu tedavi etmez. Çocuğun tırnak yediği için okulda arkadaşları tarafından dışlanması ve ailesi tarafından sıklıkla ceza görmesi, tırnak yeme alışkanlığını arttırır.
Başka bir neden de aile içinde ebeveynlerden birinde bu alışkanlığın görülmesidir, bu durum çocuklarda tırnak yemenin başlangıcı için yeterli sebeptir. Burada genetik bir geçiş söz konusu değildir. Fakat çocuklar çok küçük yaşlardan itibaren aile içinde ki başta anne ve baba olmak üzere erişkin bireyleri model alırlar.
Tırnak yemenin tedavisinin ilk aşamasında yapılabilecek şey çocuğun bulunduğu ortamda stres oluşturabilecek veya gerginlik yaratan durumları anlayıp, ortadan kaldırmaya çalışmaktır. Stres faktörünün ortadan kaldırılması çocuğun kendini iyi hissetmesini sağlar ve stresle başa çıkabilmek için gösterdiği bu davranışından da zamanla vazgeçer.
Çocuğun duygusal ihtiyacının giderilmesi, bu durumu azaltır. Çocukla ilgilenen kişinin daha çok çocuğu ile vakit geçirmesi, sağlıklı diyalog kurması durumu çözebilir. Tırnak yememesini hatırlatmak yerine, umursamamak, görmezden gelmek, ellerini kullanarak yapabileceği yaşına uygun sorumluluklar vermek tercih edilmelidir. Ayrıca puanlama yöntemi kullanılabilir. Tırnak yemediği her gün için puan veya gülen yüz verip, belli bir puanı veya gülen yüzü yakaladığı zaman ödüllendirmek, çocuğu tırnak yememesi için teşvik edebilir.
Son olarak da aşamalı olarak bu davranışı terk etmesi beklenebilir. Her hafta parmaklardan biri dışında diğerlerini yemesi istenebilir. Aşamalı olarak her hafta parmak sayısı artırılır. Bu durumda çocuk hem tırnak yeme alışkanlığının çok da kötü bir alışkanlık olmadığını anlar ve uzayan, iyileşen tırnaklarını görünce de bu durumdan vazgeçmektedir.
Psikolog Ayşe Handan Özkan Selim
Kim Psikoloji Danışmanlık
0216 428 7 546
