Olaylar Arasında Yanlış İlişkiler Kurma

Iki olay arasında bir ilişki olmamasına rağmen bu olayların birbirleriyle ilişkilendirilmeleri durumuna psikolojide “yanılsamalı korelasyon” yanlış ilişkilendirme durumu denir. bir olay ve bir sonuç…

İki olay arasında bir ilişki olmamasına rağmen bu olayların birbirleriyle ilişkilendirilmeleri durumuna psikolojide “yanılsamalı korelasyon” yanlış ilişkilendirme durumu denir. Bir olay ve bir sonuç arasında yanlış bir ilişki kurmak anlamına gelen bu zihinsel davranış, önyargıların oluşmasına da sebep olur.Birbirlerinin sebep ve sonucuymuş gibi görünen, ama aslında aralarında ya çok zayıf ya da hiçbir ilişki olmayan iki değişken arasında yanlış bir bağlantı kurmak çok kolaydır. Örneğin bazıları zayıf bir vücuda sahip olmayı mutlulukla bağdaştırır ve şişman insanların mutsuz olduğuna inanır. “Şu belimi bir inceltsem, daha mutlu bir insan olacağım” diye düşündüğünüz olmuştur. Aynı şekilde astrolojiye inanarak bazen mutluluğun bizden çok uzaklarda olan gezegenlerle alakası olabileceğini düşündüğümüz zamanlar da vardır. Bazı hastalıkları veya kayıpları da bazen birilerinin bizi cezalandırması olarak görürüz. Peki tüm bunlar gerçekten doğru mudur?

Bazı şeyleri, birbirleriyle ilgileri olmamasına rağmen bağdaştırırız. Bu yanlışa düştüğümüz zaman da bu bağlantıyı “kanıtlayacak” yer arar ve ilişkinin varlığını ispat etmeye çalışırız. Bu kanıtlama ve ispatlama sürecinin en büyük örneği, bağdaştırdığımız bu olaylar beklediğimizden çok farklı bir şekilde gerçekleştikleri zaman yaşanır.

Yanılsamalı korelasyonun tam tersi de görünmez korelasyondur. Bazen gerçekten var olan bir sebep sonuç ilişkisi gözden kaçabilir. Örneğin kanser ve sigara kullanımı arasındaki ilişki uzun süre fark edilmedi.

Redelmeier ve Tversky (1996) 18 romatizma hastasını, kapsamlı bir meteoroloji araştırması ile birlikte 15 ay boyunca takip ettiler. Bu hastaların hemen hemen hepsi, romatizma hastalıklarının hava ile ilgisi olduğunu düşünüyordu. Ama araştırmanın sonuçlarına göre, romatizma ve hava arasındaki korelasyon sıfıra çok yakındı.

Bu ilişkilendirmeyi, farklı ülkelerden insanları tanımlarken de yapabiliyoruz. Diyelim ki çok cömert bir İzlandalı ile tanıştınız. Daha sonra bir başka cömert İzlandalı ile daha tanıştığınız zaman, bu düşüncenizi tüm İzlandalılara genelleyerek, çok büyük ihtimalle bütün İzlandalıları cömert insanlar olarak tanımlamaya başlarsınız. Hatta daha sonra pek de cömert olmayan bir İzlandalı ile tanışsanız bile, onun cömert olmadığını görmezden gelir, yaptığınız bu genellemeyi bozmamaya uğraşırsınız.

Yaşadıklarınızı birbirlerine sebep sonuç ilişkisi kurarak bağdaştırırken dikkatli olun; yanlış ilişkilendirme hatasına farkında varmadan pek çoğumuz düşüyoruz. Bir genelleme yaptığınızı fark ettiğinizde bunu sorgulamaya çalışın. Kurguladığınız ilişkilerin doğru olma ihtimalleri olsa da, unutmayın ki beklentilerinizin, önyargılarınızın ve duygularınızın etkisi altında kurulmuş ilişkiler de olabilirler. Daha mantıklı düşünebilmek için, yaptığınız bağdaştırmaları her zaman sorgulamaya çalışın; özellikle beyninizin üzerinde çok düşünmeden yaptığı genellemelere dikkat edin.

yakindunya.com

KİM PSİKOLOJİ