3-4 YAŞ ÇOCUĞUNDA SALDIRGANLIKLA İLGİLİ BİLİNMESİ GEREKENLER
İnsanoğlunun fıtratındaki en temel hislerinden biri de sevgi duygusudur. Duygu dünyasında her hissin zıddı vardır. Sevgi hissinin karşıtı öfke duygusudur. Saldırganlık; öfke duygusunun bir sonucu olarak karşımıza çıkar. Böyle bakıldığında sevmek ne kadar doğalsa, öfkelenmek ve kızmak da o kadar doğaldır. Fakat her duygu gibi öfkenin de aşırısı ve kontrolsüz olanı sakıncalıdır. Öfke ve saldırganlık kontrol edilebildiğinde kişiyi başarıdan başarıya götürebilirken, kontrolsüz yaşanan bu duyguların bireye ve çevresine verebileceği zararlar büyüktür.
3-4 yaş çocuğu; 2 yaşın o acımasız, sebep-sonuç ilişkisini çok algılayamayan yapısından sıyrılıp, biraz daha bireyselleşmiş, çevre şartlarını daha iyi algılayan, girişimci bir çocuk haline gelmiştir. Bu yaştaki bireyselleşme çabaları tabii ki beraberinde ebeveynin çocuğu korumasını, yönlendirilmesini, engellenmesini gerektirebilir. Halen doğru ile yanlışı, faydalı ile zararlıyı ayırt etmekte ebeveynine ihtiyaç duymakta olan, fakat bu ihtiyacının farkında olmayan 3-4 yaş çocuğu, geçirmekte olduğu dönem gereğince inat geliştirebilir, öfkesini dile getirmenin çeşitli yollarını deneyebilir.
Tüm davranışsal müdahalelerde olduğu gibi her olgunun ve duygunun bir öğrenilme süreci, bir yaşanma süreci, bir de yaşantı sonucu sonuçla yüzleşme süreci vardır. Her çocuk “emici zihin” ile doğar ve ebeveyninden her şeyi öğrendiği bir kayıt sistemine başlar. Öfke ve saldırganlık da, her duygu gibi bir öğrenilme sürecinden geçer. Öfkenin ve saldırganlığın çok sık ve kontrolsüz görüldüğü evler çocuk için ne kadar zararlıysa, öfkeye ve saldırganlığa hiç için verilmeyen, bu duyguların yok sayıldığı herkesin; her zaman, her şeyi sessiz, sakin halletmeye çalıştığı evler de çocuk için zararlıdır. Bu yaş çocuğu ebeveyninin nasıl öfkelendiğini, kızdığını ve bu duygusunu nasıl kontrol ettiğini analiz eder. Bu etkileşim; çocuğun öğrenme aşamasıdır. İkinci aşamada çocuk kızgınlık veya saldırganlık içeren bir davranışta bulunur ve çevresindekilerin ne yaptığını gözlemler. Yere başını vurmaktan annesini ısırmaya kadar çok çeşitli saldırganlık davranışları gösterebilir. Bunlardan birini yaptığında özellikle ebeveyninin nasıl tepki verdiği çocuk için belirleyicidir. Bu noktada bilinçli ve eğitimli bir ebeveyn, çocuğuna doğru tepkiler vererek onun bu duygularla başa çıkması ve bu duygularını kontrol etmesi için ona yardımcı olur. Fakat yapılması gereken en öncelikli şey, ebeveynin kendi öfkesi ve saldırganlığı ile ilgili farkındalığını geliştirip, kendini değiştirmesidir. Her kızdığında çocuğuna vuran bir babanın çocuğunun, kızdığı zaman kardeşine vurması kadar doğal bir tepki yoktur.
İnatçılık ve “ben yapıcam” dürtüsü ile yaşayan 3-4 yaş çocuğu için, “hayır” kelimesi ekonomik kullanılmalıdır. Çocuğun güvenliğini tehdit edebilecek olan durumlar, kişilere karşı saygısızlık gibi temel konular hariç izin verilemeyecek az konu vardır.
Çocukların bu yaşta sabır göstermeleri pek beklenen bir tepki değildir. Aile içinde doğru örnek olunmuş, hayır kelimesi tasarruflu kullanılmış, çocuk için uygun şartlar hazırlanmış olmasına rağmen isteği karşılanmayan 3-4 yaş çocuğunun; ağlama nöbetlerine tutulması, markette, sokakta avazı çıktığı kadar bağırması vs. sık görülen davranış şekilleridir. Bu davranışlar karşısında ebeveyn soğukkanlı olmalıdır. Ağlamak doğal ama sebebi bulunması gereken bir tepkidir. Fakat çocuğun ağlarken anne babasına vurmasına izin verilmemelidir. Bu tarz hareketlere girişen çocuğa sıkıca sarılmak, bir süre ikna etmeye çalışmak veya biraz uzakta durarak “susarsan konuşabiliriz” demek doğru davranışlardandır. Bu duygu krizleri geçtikten ve çocuk sakinleştikten sonra onunla konuşmalı, anne veya baba ona ne hissettiğini ve ondan nasıl davranmasını beklediğini anlatmalıdır. Geçmeyen ve sık tekrarlanan saldırganlık (yangın çıkarma, kardeşe veya kendisine fiziksel zarar verme gibi) durumlarında, çok sakin bir çocukken bir anda çok saldırgan davranmaya başlayan çocuklarda vakit geçirilmeden bir uzmana başvurulmalıdır.
Sevilirken, çok haşin; ısırılarak, iyice sıkılarak sevilen çocukların sevgi ile saldırganlık ayrımını iyi yapamadıkları gözlemlenmiştir.
Geceleri anne ve babasının odasında yatan çocukların saldırganlık tepkilerinin daha fazla olduğu bilinmektedir.
Televizyon, bilgisayar, PSP gibi teknolojik aletlerin uygunsuz kullanımından kaynaklanan şikâyetlerle çok sık karşılaşılmaktadır. Evlerdeki teknolojik aletlerin kullanımı ebeveynin kontrolünde olmalı ve mutlaka sınırlı kullanılmalıdır.
Öfke ve saldırganlığını iyi yöneten bir çocuk heyecan, rekabet, azim gibi duygularla da çok iyi başa çıkar. Bu ise ona hayat boyu yardımcı olur; kişisel ve sosyal başarılar olarak geri döner.
Psikolog Enise AKGÜL
Kim Psikoloji Danışmanlık
0216 428 7 546
